Benedyktyni w Płocku

Muzeum Diecezjalne w Płocku mieści się w budynku dawnego Opactwa Benedyktyńskiego.

Co wiemy o tym zakonie ?

Obecność benedyktynów datuje się w Płocku na XI wiek. Nie nazywano ich wówczas benedyktynami, lecz mnichami czarnymi. W roku 1418 w Polsce było 6 opactw. Płock miał prepozytury w Rawie Mazowieckiej, Przybyszewie nad Pilicą, w Zamsku i Łętowem Próba reformy zakonu była w roku 1594, która miała na celu usamodzielnieniu się opactw. W tym celu opat płocki Stanisław Gembicki wraz z opatami Tyńca i Lublina spotkali się w Rzymie. Natrafiono jednak na przeszkody i potraktowano to jako wyraz troski o zakon.

W XVI w. wzrastał autorytet nuncjuszów papieskich, którzy później odegrali ważną rolę zwalczając komendę tworząc kongregację Komenda, jako instytucja prawna, objęła klasztory benedyktyńskie (cysterskie) już w średniowieczu. Król Kazimierz Jagiellończyk, który w imię prawa patronatu narzucał swych faworytów na godności kościelne

Poważne ograniczenie wolności wyborów wniosła konstytucja sejmowa z 1538 r. Zażądano, by opat wybierany był Polakiem i szlachcicem. Gdyby takiego w klasztorze nie było, miał być wybrany duchowny świecki, – zaprezentowany królowi przez biskupa – pozyskawszy królewskie zatwierdzenie, miał złożyć śluby zakonne i władzę objąć.

Smutną pamięć zostawiło panowanie Zygmunta III, który z właściwym sobie uporem narzucił swoją wolę komendatariuszów wszystkim benedyktyńskim opactwom, a m. in. w 1587 r. Stanisławowi Gembartowi w Płocku. Przeprowadzał to bardzo brutalnie, co wywoływało sprzeciw.

W roku 1709 papież Klemens IX zatwierdził kongregację. Stare zgromadzenia ożyły, wykazując wiele dynamizmu. Sprawnie działały władze centralne, którym autorytetu dodawała solidarność i wzajemna pomoc. Pięknym przykładem współdziałania były studia zorganizowane dla młodzieży zakonnej. Rzecz znamienna, że Tyniec, długo trwający w opozycji, odrodził się i wziął czynny udział w pracach kongregacji. Zdumiewająca też była odnowa zgromadzenia płockiego. Kiedy w 1781 r. książę-biskup Poniatowski przeniósł je do Pułtuska, zabłysło uczonością i znakomitą dyscypliną.

Każde opactwo miało swych znakomitych przedstawicieli, w opactwie płockim był nim Jan Dziedziczak.

W roku 1782 Benedyktyni opuścili Płock.

Opracował: Krzysztof Wiśniewski